Từ điển
Giải nghĩa ngắn gọn các thuật ngữ thường gặp khi tìm hiểu và mua đá quý.
C
Carat
Đơn vị khối lượng của đá quý, 1 carat bằng 0,2 gam. Đừng nhầm với "karat" dùng cho vàng — karat đo độ tinh khiết của vàng, không đo khối lượng.
Chiết suất
Mức độ ánh sáng bị bẻ cong khi đi vào viên đá. Mỗi loại đá có khoảng chiết suất riêng, nên đây là một trong những chỉ số đáng tin để phân biệt các loại đá trông giống nhau bằng…
Corundum
Khoáng vật nhôm oxit, độ cứng 9 trên thang Mohs. Đây là "họ" của hai loại đá quý nổi tiếng nhất: corundum màu đỏ gọi là ruby, mọi màu còn lại gọi là sapphire.
D
Đa sắc
Hiện tượng viên đá cho thấy màu khác nhau khi nhìn từ các hướng khác nhau. Đây là đặc tính của nhiều loại đá tự nhiên và là một cách phân biệt với thủy tinh nhuộm màu, vốn cho cùng…
Đá tổng hợp
Đá được tạo ra trong phòng thí nghiệm, có thành phần hóa học và cấu trúc giống hệt đá tự nhiên. Khác với đá giả (thủy tinh, nhựa) ở chỗ nó là đá thật — chỉ khác nơi hình thành,…
Độ ánh
Cách bề mặt viên đá phản chiếu ánh sáng. Mỗi loại đá có kiểu ánh đặc trưng — ánh thủy tinh, ánh kim, ánh ngọc trai — và người có kinh nghiệm nhận ra loại đá qua độ ánh trước…
Độ cứng Mohs
Thang đo khả năng chống trầy xước của khoáng vật, từ 1 (mềm nhất, như bột talc) đến 10 (cứng nhất, là kim cương). Đá có độ cứng cao hơn sẽ làm xước đá có độ cứng thấp hơn. Đá…
Độ trong
Mức độ ít tạp chất và vết nứt bên trong viên đá. Độ trong càng cao thì giá càng cao, nhưng trong tuyệt đối ở một viên đá tự nhiên là chuyện rất hiếm — nên "trong vắt mà giá…
H
Hệ tinh thể
Cách các nguyên tử sắp xếp có quy luật bên trong khoáng vật, quyết định hình dạng tinh thể khi đá phát triển tự do. Có bảy hệ, ví dụ ruby và sapphire thuộc hệ ba phương.
Hiệu ứng sao
Vệt sáng hình ngôi sao hiện trên mặt đá khi có ánh sáng chiếu vào, do các sợi tạp chất mảnh nằm song song phản chiếu ánh sáng. Thường thấy ở ruby sao và sapphire sao, và chỉ hiện rõ…
Huỳnh quang
Khả năng phát sáng của viên đá khi chiếu tia cực tím. Mỗi loại đá có phản ứng huỳnh quang đặc trưng, nên đèn UV là công cụ sàng lọc nhanh trước khi kiểm định bằng thiết bị chuyên sâu.
J
Jadeite
Loại ngọc bích quý hơn nephrite, màu xanh lục tươi và trong hơn. Jadeite chất lượng cao có giá cao hơn nephrite nhiều lần, nên đây là chỗ hay bị đánh tráo khi mua bán.
K
Khúc xạ kép
Hiện tượng tia sáng bị tách làm hai khi đi vào viên đá, khiến nhìn qua đá thấy các cạnh phía sau bị nhân đôi. Kim cương không có hiện tượng này, nên đây là cách nhanh để loại trừ…
Kiểm định
Quá trình xác định loại đá, nguồn gốc tự nhiên hay tổng hợp, và các phương pháp xử lý đã dùng. Giấy kiểm định chỉ có giá trị khi do đơn vị độc lập cấp — giấy do chính người…
M
Mắt mèo
Vệt sáng hẹp chạy dọc mặt đá và di chuyển khi xoay viên đá, trông như con ngươi mắt mèo. Nguyên nhân giống hiệu ứng sao nhưng các sợi tạp chất chỉ nằm song song theo một hướng.
N
Ngọc bích Nephrite
Một trong hai loại khoáng vật được gọi là ngọc bích. Nephrite dai và bền hơn, sắc xanh thường trầm; loại còn lại là jadeite, hiếm hơn và có giá cao hơn nhiều. Nhiều người mua nhầm hai loại này…
R
Rutile
Khoáng vật titan dioxit, thường nằm trong đá khác dưới dạng sợi mảnh như tơ. Chính các sợi rutile tạo ra hiệu ứng sao và hiệu ứng mắt mèo, và sự có mặt của chúng là dấu hiệu đá tự…
T
Tạp chất
Vật chất lẫn bên trong viên đá, hình thành cùng lúc với đá trong lòng đất. Nhiều người mới coi tạp chất là khuyết điểm, nhưng chúng thường là bằng chứng cho thấy đá có nguồn gốc tự nhiên —…
Tỉ trọng
Khối lượng của viên đá so với khối lượng nước cùng thể tích. Hai viên đá trông giống hệt nhau nhưng tỉ trọng khác nhau thì chắc chắn không cùng loại — vì vậy đây là phép thử đơn giản…
X
Xử lý nhiệt
Nung đá ở nhiệt độ cao để làm màu đậm hơn hoặc trong hơn. Đây là cách xử lý được chấp nhận rộng rãi trong ngành, nhưng đá đã xử lý có giá thấp hơn đá tự nhiên không xử…